रास्ता कटती बिल्ली से सबब मत पूछो, राह चलते राहबरो से खबरदार रहो

 रास्ता कटती बिल्ली से सबब मत पूछो, राह चलते राहबरो से खबरदार रहो

जीवन हा अखंड प्रवास आहे. या प्रवासाला रस्ते आहेत, वळणे आहेत, फुलांचे सुगंध आहेत तर काट्यांचे टोचणेही आहे. मनुष्य या प्रवासात सुख शोधतो, यश शोधतो, कधी अपयशाच्या खोल दरीत कोसळतो तर कधी शिखरावर उभा ठाकतो. या प्रवासाच्या वाटेवर अनेक परंपरा, अनेक श्रद्धा, अनेक भीती आपल्याला भेटतात. त्यातीलच एक म्हणजे मांजर रस्ता अडवते तो अपशकुन, असा समज. किती क्षुल्लक गोष्टींना आपण भवितव्य ठरवणारे मानतो!

पण कवी सावध करतो – “रास्ता कटती बिल्ली से सबब मत पूछो, राह चलते राहबरो से खबरदार रहो।” मांजराला दोष देण्यात काही शहाणपणा नाही, खरी खबरदारी घ्यायची असेल तर ती आपल्यासोबत चालणाऱ्यांची घ्यावी. जीवन बिघडवणारे मांजर नव्हे तर चुकीचे सहप्रवासी असतात.

भीती ही मानवी मनाची सावली आहे. मांजर रस्ता ओलांडते तेव्हा प्रत्यक्षात काहीच घडत नसते, पण मन मात्र दचकलं की आपत्तीची चाहूल भासते. या भीतीतूनच अंधश्रद्धा जन्म घेते. विवेकाचा दिवा जळू लागला की या सावल्या आपोआप नष्ट होतात.

 “भीतीच्या सावलीला आकार देऊ नको,

विवेकाचा दिवा जळू दे प्रकाशात;

मांजर काय करील सांग,

आयुष्याचा खेळ तर आहे आपल्या हातात.”

खरा धोका मात्र वेगळाच असतो. तो असतो आपल्या संगतीत. वाईट मित्र चुकीचे मार्ग दाखवतात, वाईट सहकारी फसवतात, वाईट सोबती आयुष्याच्या वाटेवर काटे टाकतात. म्हणूनच योग्य सोबत्यांची निवड हीच खरी खबरदारी आहे.मानव हा सामाजिक प्राणी. त्याला सोबत हवीच. पण संगतीचे सामर्थ्य एवढे प्रबळ आहे की चांगली संगत लाभली तर आयुष्य सुगंधित होते, वाईट संगती लाभली तर जीवनच नासते. विद्यार्थ्याला अभ्यासाकडे वळवणारे मित्र लाभले तर तो शिखर गाठतो, व्यसनांकडे नेणारे मित्र लाभले तर तो खोल दरीत कोसळतो. कार्यक्षेत्रात प्रामाणिक सहकारी मिळाले तर यशाचा मार्ग गुळगुळीत होतो, कपटी सहकारी असले की तो मार्ग दगडांनी भरतो. 

“संगत चांगली लाभली तर जीवन फुलते,

वाईट संगती लाभली तर मन अंधारते;

सोबतीच ठरवतात मार्गाचा रंग,

म्हणूनच सोबती निवडा विवेकाचा संग.”

भारतीय संतांनीही हेच सांगितले. तुकाराम म्हणतात, “संगती साधुसाची कळस आहे भवसागराचा.” कबीर म्हणतात, “संगत कीजे साधु की, मिलि आये हरि रंग।” खरेच, योग्य संगती हीच खरी संपत्ती आहे.मांजर रस्ता अडवते म्हणून थांबण्याची गरज नाही, पण चुकीचा सोबती आयुष्याचा रस्ता अडवेल तर तो खरा अपशकुन ठरतो.

“मांजराने काय घडेल, भीतीची ती सावली,

खरा धोका सोबत्यांचा, विसरू नको कवली;

मार्ग योग्य ठेवा, मैत्री ठेवा सच्ची,

संगती चांगली असेल तर वाटही सुगंधी.”

निबंधाचा सारांश एवढाच की, मांजराच्या अपशकुनाला बळी न पडता विवेकाने चालावे, आणि सर्वात महत्त्वाचे म्हणजे सोबतींची निवड जपून करावी. मांजर नाही, तर माणूसच माणसाला चुकीच्या वाटेवर नेतो. म्हणून अंधश्रद्धा सोडा, विवेक स्वीकारा आणि योग्य सहप्रवासी निवडा. जीवनाचा प्रवास मग केवळ सुखाचा नव्हे तर सुगंधितही ठरेल.